Średniowieczne proto-miasto w Pułtusku

Multimedialna ekspozycja z dziejów kasztelanii majątkowej biskupstwa płockiego

 

Średniowieczne proto-miasto w Pułtusku. Multimedialna ekspozycja z dziejów kasztelanii majątkowej biskupstwa płockiego, dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jest wystawą o najdalszych dziejach Pułtuska, prezentowaną w najstarszym, ceglanym miejskim budynku. Na siedmiu kondygnacjach średniowiecznej, gotycko-renesansowej wieży ratuszowej przestawiamy wyniki wieloletnich (prowadzonych w latach 1976-1989) prac wykopaliskowych, znacznie rozszerzających wiedzę o historii miasta, wcześniej opartą wyłącznie na studiach historycznych.

Odkrycie w 1976 r. rewelacyjnie zachowanych reliktów drewnianego grodu, w trakcie prospekcji archeologicznej, poprzedzającej remont i przebudowę pułtuskiego zamku, zapoczątkowało badania wewnątrz wzgórza zamkowego oraz w mieście. Obecna wystawa prezentuje wyniki prac badawczych (w latach 1985-2016) nad opracowaniem i interpretacją znalezisk – kilkudziesięciu tysięcy zabytków i materiałów masowych w oparciu o zapisy z licznych tomów dokumentacji polowej.

Spod zamkowego dziedzińca i posadzki piwnic wydobyto, w ciągu 70 miesięcy wykopalisk (w latach 1976-1985), relikty drewnianej architektury – ponad 150 zespołów zabudowań oraz kilkunastu poziomów nawierzchni ulic i podwórek, a także kilka tysięcy przedmiotów codziennego użytku i narzędzi (prezentowane na piętrach II i III wystawy). Obiekty wykonane z gliny, metalu, czy kamienia są częste na większości stanowisk, ale w zamkowym wzgórzu przetrwały również obiekty zrobione ze, zwykle nietrwałych, surowców organicznych, takich jak: drewno, skóra, tkaniny, poroże, kości zwierzęce oraz pozostałości roślinne. Tak świetny stan ich zachowania zawdzięczaliśmy: odcięciu reliktów od dostępu powietrza, nawodnieniu i konserwującym właściwościom antropogennego mocznika i taniny z drewna dębowego. Wzgórze zamkowe to tzw. mokre stanowisko archeologiczne (tylko 6% na świecie) zachowujące cenne i rzadkie informacje. Wagę i znaczenie tych znalezisk docenili badacze z wielu warszawskich instytucji, biorących udział w ich analizie i opracowaniu – z Pracowni Konserwacji Zabytków, Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej oraz Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego i Pracowni Konserwacji Muzeum Archeologicznego w Biskupinie, a także z Akademii-Górniczo Hutniczej w Krakowie.

Od prawie dwudziestu lat, po przejęciu materiałów od ciechanowskiego Konserwatora Zabytków, w Muzeum Regionalnym w Pułtusku trwa katalogowanie, opisywanie znalezisk oraz praca nad prawidłową interpretacją tego obiektu, uznawanego przez lata za średniowieczny gród z XIII-XIV w. Początek jego reinterpretacji dało opracowanie reliktów zabudowań dzięki pozyskaniu grantu Komitetu Badań Naukowych (1992-1995). Kolejny grant Narodowego Centrum Nauki (2011-2015) umożliwił jego rekonstrukcję z okresu około trzeciej ćwierci XIII w. Efektem tej pracy jest makieta 3D, prezentowana na obecnej wystawie (piętro IV) dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz wsparciu Burmistrza Miasta Pułtusk.

Obecnie wiemy już, że pułtuskie wzgórze zamkowe nie jest jednym z tak licznych w wiekach X-XII na Mazowszu grodów – niewielkich, silnie umocnionych obiektów o charakterze mieszkalno-obronnym, ale „proto-miastem” – strukturą osadniczą będącą formą przejściową pomiędzy grodem, a miastem lokacyjnym (piętra V i VI). Natomiast odnalezienie grobów z wczesnośredniowiecznego cmentarza w Kleszewie, na skarpie u ujścia Pełty, wskazuje lokalizację nieodnalezionego grodu pułtuskiego z XI-XII w. oraz wyjaśnia etymologię nazwy miasta: „miejsce u ujścia Pełty”. Gród ten, zapewne tak, jak i ziemie wokół, od XII w. należał do biskupstwa płockiego, stanowiąc część największej z jego czterech majątkowych kasztelanii kościelnych (piętro I, zabytki użyczone przez Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. S. Woydy w Pruszkowie).

Zniszczenie włości biskupstwa, na początku XIII w., przez najazd prusko-jaćwieski zmusiło biskupa Guntera do podjęcia starań o budowę (około 1230 r.) nowego centrum kasztelańskiego, na południowym krańcu wyspy pułtuskiej, zakończonych udaną realizacją „proto-miasta” (piętra I i II). Pożar tego obiektu, w następstwie kolejnego najazdu litewskiego (1368 r.) pod wodzą księcia Kiejstuta, dał początek miastu współczesnemu (piętra VI i VII).

 

 

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) Więcej

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close