Smaki Puszczy Białej 2024

Od kwietnia 2024 r. do końca 2025 r. Muzeum realizować będzie projekt pt. „Smaki Puszczy Białej – tradycyjna kuchnia kurpiowska”.

Głównym celem projektu jest upowszechnienie i popularyzacja niematerialnego dziedzictwa kulturowego Kurpi z Puszczy Białej – dziedzictwa kulinarnego. W ramach zadania przeprowadzona zostanie rejestracja i archiwizacja niematerialnych przejawów kultury tradycyjnej związanych ze sferą pożywienia oraz zostanie wydana publikacja naukowa opisująca pożywienie ludności wiejskiej z przełomu XIX i XX wieku, które było charakterystyczne dla mieszkańców regionu. Publikacja powstanie w oparciu o literaturę przedmiotu, wyniki terenowych badań etnograficznych oraz na podstawie przeprowadzonych kwerend źródłowych.

Część naukową publikacji uzupełnią przepisy kulinarne. Na zakończenie realizacji projektu w 2025 r. odbędzie się warsztat kulinarny oraz spotkanie promocyjne w Pułtusku połączonego z poczęstunkiem tradycyjnej kuchni kurpiowskiej.

Nasz projekt realizowany jest w cyklu dwurocznym. W 2024 r. przeprowadzone zostały kwerendy źródłowe – muzealne, biblioteczne i archiwalne – których zadaniem było dotrzeć do materiałów związanych z tradycyjnym pożywieniem z terenu Puszczy Białej. Przeprowadzono również etnograficzne badania terenowe i opracowano wywiady. Przygotowano dokumentację fotograficzną, która wzbogaci publikację o zdjęcia wybranych potraw.

W roku 2025 Muzeum Regionalne w Pułtusku kontynuuje realizację projektu „Smaki Puszczy Białej – tradycyjna kuchnia kurpiowska”, współfinansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Trwają prace redakcyjne, korekty oraz opracowanie graficzne przygotowywanej publikacji naukowej. Książka będzie kompleksowym opracowaniem poświęconym kulinarnemu dziedzictwu Kurpiów Białych – od historii pożywienia z przełomu XIX i XX wieku po współczesne próby odtwarzania dawnych smaków.

Publikacja wzbogacona zostanie o:

• charakterystykę regionu Puszczy Białej,
• opis dawnych surowców i technik kulinarnych,
• potrawy codzienne, świąteczne i obrzędowe,
• autentyczne przepisy zebrane w trakcie badań terenowych,
• fotografie potraw przygotowanych przez twórczynie ludowe,
• archiwalne ilustracje związane z tematyką pożywienia.

Zwieńczeniem projektu będzie spotkanie promujące publikację, które odbędzie się w Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Pułtusku.
Podczas wydarzenia zaprezentowana zostanie książka „Smaki Puszczy Białej – tradycyjna kuchnia kurpiowska”, a uczestnicy będą mogli wziąć udział w poczęstunku inspirowanym tradycyjnymi potrawami regionu.

W dalszej części zaplanowano także warsztat kulinarny, prowadzony przez członkinie Stowarzyszenia „Puszcza Biała – Moja Mała Ojczyzna”.
Pod okiem lokalnych twórczyń uczestnicy przygotują wybrane potrawy z publikacji, poznając ich historię, symbolikę i znaczenie w kulturze kurpiowskiej.
Udział w warsztatach będzie bezpłatny i otwarty dla wszystkich zainteresowanych.

---

Premiera publikacji „Smaki Puszczy Białej – tradycyjna kuchnia kurpiowska” i warsztaty kulinarne

28 października 2025 r. w Muzeum Regionalnym w Pułtusku odbyło się wyjątkowe wydarzenie podsumowujące dwuletni projekt „Smaki Puszczy Białej – tradycyjna kuchnia kurpiowska”. Spotkanie połączone z warsztatami kulinarnymi i degustacją potraw stało się prawdziwym świętem kurpiowskich smaków, tradycji i wspólnoty.

W czasie uroczystej premiery zaprezentowano publikację, która dokumentuje i popularyzuje dziedzictwo kulinarne Kurpi z Puszczy Białej. Książka powstała dzięki współpracy Muzeum Regionalnego w Pułtusku, Gminy Pułtusk oraz Stowarzyszenia „Puszcza Biała – Moja Mała Ojczyzna”, przy dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Rządowego Kultura ludowa i tradycyjna 2024.

Publikacja łączy wyniki badań terenowych, kwerend muzealnych i archiwalnych z bogatym materiałem fotograficznym. Oprócz naukowego opracowania zawiera również przepisy tradycyjnych potraw i napojów, które przez pokolenia gościły na stołach mieszkańców Puszczy Białej.

W spotkaniu wzięli udział m.in.
Pan Marek Krawczyk – Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
Pani Żaneta Cwalina-Śliwowska – Posłanka na Sejm RP,
Pani Beata Jóźwiak – Burmistrz Miasta Pułtusk,
oraz przedstawiciele samorządu i instytucji kultury.

Autorami publikacji są:

• Sylwia Słojkowska-Affelska – etnolog, kierownik Działu Gromadzenia i Udostępniania Zbiorów MR w Pułtusku,
• Halina Witkowska – twórczyni ludowa i prezes Stowarzyszenia „Puszcza Biała – Moja Mała Ojczyzna”,
• pod redakcją naukową prof. dr hab. Radosława Lolo, historyka i badacza dziejów Mazowsza.

Wydarzenie poprzedziły warsztaty kulinarne prowadzone przez Panią Halinę Witkowską w duchu tradycyjnych kurpiowskich receptur. Uczestnicy mieli okazję własnoręcznie przygotować potrawy charakterystyczne dla regionu, które następnie wspólnie degustowano podczas wieczornego spotkania.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność, wspólne rozmowy i podzielenie się smakiem kurpiowskiej tradycji. Publikacja „Smaki Puszczy Białej” jest już dostępna w Muzeum Regionalnym w Pułtusku. Zapraszamy do lektury i do obejrzenia fotorelacji z wydarzenia.

---

Efektem projektu będzie wydanie 800 egzemplarzy publikacji, z czego część zostanie przekazana nieodpłatnie bibliotekom, muzeom, instytucjom naukowym, partnerom oraz uczestnikom wydarzeń.
Pozostała część trafi do sprzedaży w sklepiku Muzeum Regionalnego w Pułtusku.

„Smaki Puszczy Białej” to nie tylko książka – to wielogłos opowieści o ludziach, smakach i tradycjach, które tworzą unikalny obraz dawnego życia na Kurpiach Białych.
Projekt przyczynia się do zachowania i popularyzacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego regionu, wzmacnia więzi międzypokoleniowe i inspiruje do dalszych działań na rzecz ochrony tradycji ludowych.

Tradycyjna kuchnia kurpiowska to nie tylko sposób gotowania, lecz opowieść o codzienności, świętowaniu i więziach, które przez wieki budowały wspólnotę Puszczy Białej.
W ramach projektu „Smaki Puszczy Białej – tradycyjna kuchnia kurpiowska” sukcesywnie publikujemy oryginalne przepisy zebrane podczas badań etnograficznych.
Zachęcamy do odkrywania dawnych smaków i wypróbowania potraw, które niegdyś gościły na kurpiowskich stołach – w czasie świąt, rodzinnych spotkań czy jesiennych grzybobrań.

JESIEŃ – JAROSZ Z JAJKAMI

Jesień w Puszczy Białej to czas grzybobrania i smaków lasu. W kurpiowskich gospodarstwach tradycyjnie wykorzystywano jarosza – siedzuń sosnowy, aby przygotować szybkie i sycące danie, idealne na chłodniejsze dni.

Składniki:

• jarosz (siedzuń sosnowy) średniej wielkości
• sól, pieprz do smaku
• 4 jajka
• olej do smażenia

Grzyb myjemy, krótko obgotowujemy w osolonej wodzie i kroimy na mniejsze kawałki. Następnie wrzucamy na rozgrzaną patelnię z olejem, smażymy, a na koniec dodajemy jajka.  Wszystko mieszamy i doprawiamy solą i pieprzem do smaku. Podajemy wraz z pieczywem.

ZIMA – PIEROGI Z KAPUSTĄ I GRZYBAMI

Zapach kiszonej kapusty, suszonych grzybów i delikatnego ciasta… To jeden z tych smaków, które od razu przenoszą do domowej kuchni i świątecznego stołu.

W nowo wydanej publikacji „Smaki Puszczy Białej. Tradycyjna kuchnia kurpiowska” znajdziecie tradycyjny przepis na pierogi z kapustą i grzybami – taki, jaki od pokoleń przygotowywano w kurpiowskich domach. Zachęcamy, by spróbować wykonać je samodzielnie i odkryć, jak niewiele potrzeba, by wrócić do dawnych smaków. A oto przepis:

Składniki:

• 0,5 kg mąki pszennej
• 1,5 szklanki wody
• 3 łyżki cukru
• 1 łyżeczka soli
• 1 łyżeczka pieprzu
• 1 dag drożdży świeżych
• garść suszonych grzybów
• 1 kg kapusty kiszonej
• 2 cebule
• 3 łyżki oleju lnianego nierafinowanego

Przygotowanie:

Najpierw przygotowujemy farsz. Kapustę kiszoną odciskamy i drobno kroimy. Na patelni rozgrzewamy olej lniany i wrzucamy pokrojoną cebulę. Suszone grzyby moczymy, a następnie drobno kroimy i dodajemy do cebuli razem z kapustą. Całość doprawiamy pieprzem i dusimy pod przykryciem, co jakiś czas mieszając. Gotowy farsz odstawiamy do wystygnięcia.

Drożdże rozprowadzamy w 0,5 szklanki ciepłej wody. Mąkę przesiewamy do miski, dodajemy sól, wlewamy drożdże oraz pozostałą gorącą wodę (1 szklankę). Wszystko mieszamy łyżką, a następnie ręcznie wyrabiamy ciasto. Odstawiamy je do wyrośnięcia na około 15 minut.

Po wyrośnięciu ciasto dzielimy na dwie większe kulki i wałkujemy na cienkie placki. Wykrawamy niewielkie koła (np. szklanką). Na środek każdego placka nakładamy po małej łyżeczce farszu i dokładnie sklejamy brzegi, formując falbankę.

Pierogi wrzucamy do gotującej się, osolonej wody i gotujemy około 3 minut. Na oleju lnianym smażymy drobno pokrojoną cebulę. Pierogi podajemy z okrasą.

Więcej przepisów z tradycyjnej kuchni kurpiowskiej znajdziesz w publikacji Smaki Puszczy Białej – dostępnej w sprzedaży w sklepiku Muzeum Regionalnego w Pułtusku od listopada.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego